Nieuwe Aanwinsten, September 2014

[SnakeDoc]

Gisteren mijn nieuwe Boerhaave binnen gekregen. Kwaliteit, Prachtig.
Alleen een vouw door het midden, maar verder een onbeschadigd biljet.

[janssenfrank]

Mooi biljet.

Het ontgaat me alleen waarom ze die indertijd gemaakt hebben. Ze hadden immers ook biljetten van 10 en 25 gulden. Waarom moest daar nog een biljet van 20 gulde tussen? Als ik me vergis was het grote publiek ook niet happig op deze nominatie.

[Patrickp_nl]

Hele mooie kwaliteit!
Een van de redenen waarom dit biljet relatief schaars is, is precies de reden die jij je afvraagt.
Men is na ongeveer een jaar als gestopt met produceren, en na 5 jaar is het officieel ingetrokken.
Bijzonder is het wel want wiskundige berekeningen wijzen uit dat de verdeling 1, 2, 5, 10, 20, 50 etc... de minste geldhandelingen vereist (eurosysteem zit ook zo in elkaar, maar veel van onze omringende landen hebben ook deze verdeling). Dus de waarde 0,25 ; 2,50 ; 25 ; 250 zijn eigenlijk minder efficient in het betalingsverkeer...

[Munthunter]

Een van de redenen waarom dit biljet relatief schaars is, is precies de reden die jij je afvraagt.
Men is na ongeveer een jaar als gestopt met produceren, en na 5 jaar is het officieel ingetrokken.
Bijzonder is het wel want wiskundige berekeningen wijzen uit dat de verdeling 1, 2, 5, 10, 20, 50 etc... de minste geldhandelingen vereist (eurosysteem zit ook zo in elkaar, maar veel van onze omringende landen hebben ook deze verdeling). Dus de waarde 0,25 ; 2,50 ; 25 ; 250 zijn eigenlijk minder efficient in het betalingsverkeer...

Leuk onderwerp om eens verder over te praten. Ik heb mij dezelfde vraag ook wel eens gesteld. Waarom biljetten van 20, 40 en 60 gulden enz. ? Is die wiskundige berekening ergens te vinden Patrick? Wellicht is die ook wel veranderd gezien de vele digitale (pin) betalingen en hierdoor minder fysiek geld nodig is en grote bedragen veelal met zonder fysiek geld betaald worden?

In ieder geval wel een leuk onderwerp om eens uit te diepen. Wat misschien zo vanzelfsprekend lijkt is in de praktijk dus goed uitgedacht.

Gr. Jeroen

[Patrickp_nl]

...want wiskundige berekeningen wijzen uit dat de verdeling 1, 2, 5, 10, 20, 50 etc... de minste geldhandelingen vereist...

...Waarom biljetten van 20, 40 en 60 gulden enz. ? Is die wiskundige berekening ergens te vinden Patrick? Wellicht is die ook wel veranderd gezien de vele digitale (pin) betalingen en hierdoor minder fysiek geld nodig is en grote bedragen veelal met zonder fysiek geld betaald worden?...

In 1999 werkte ik als analist bij de IT organisatie die de automatisering voor de KBB bedrijven deed (Hema, Bijenkorf, Praxis, etc.).
Mijn directeur was ook landelijk voorzitter invoering Euro MKB. Hij vroeg mij destijds betaalinformatie uit de kassa's te analyseren...
Samen met iemand van De Nederlandse Bank heb ik toen van 100.000-den kassatransacties het betaalpatroon vastgesteld.
Als er 1 gulden betaald moet worden, waar betaalt men dan mee, hoeveel wisselgeld nodig.
Als er 5 gulden betaald moet worden, waar betaalt men dan mee, hoeveel wisselgeld nodig.
En dat uitgezet naar dagen van de week en in relatie tot bijzondere activiteiten in de buurt van het gemeten filiaal. (Braderie, markt, etc.).
Wat toen opviel is dat de pin-automaten een groot deel van het betaalgedrag dicteren. Er kwamen destijds voornamelijk briefjes van 100 gulden uit de flappentap. En wat moest je daarmee? Op de markt konden ze vroeg in de ochtend niet wisselen. Dus dan maar naar de Hema, en een zak krentenbollen van 1 gulden kopen en met 100 gulden betalen. 99 gulden wisselgeld, de 100 gulden gebroken en op naar de markt voor de echte boodschappen.
De winkel dus als wisselstation.
Deze conclusie is de belangrijkste uitkomst, (verhouding omzet : wisselgeld gemiddeld op zaterdag 1:19!!).
Deze conclusie is de reden geweest dat MKB Nederland heeft geweigerd de eerst voorgestelde omwisselmethode te laten zijn dat een consument met guldens betaalt, en de winkelier met Euro's moest terugbetalen. Met een gemiddelde van 1 op 19 zou je dus 19 keer je dagomzet per kassa aan wisselgeld in huis moeten hebben...
Dan terug naar de echte vragen... Die wiskundige berekening heb ik niet (meer)... Het is ook niet echt wiskunde, meer een statistische berekening en stamt uit de beginjaren van de 20ste eeuw. De invloed van giraal geld ten opzichte van chartaal geld is natuurlijk onmiskenbaar. Er gaan weken voorbij dat ik helemaal geen cash transacties heb. In de bedrijfskantine waar ik werk kan ik nu met mijn ING pas zelfs pinnen zonder pincode! Waarom zou ik nog cash hebben... Elke winkelier heeft liever dat je kleine bedragen pint, omdat het sneller is en alle geld-handelingen meegerekend goedkoper is dan een fysieke geld transactie.
Als je naar de Nederlandse geldgeschiedenis kijkt (voorbij papiergeld) dan zie je dat na de periode van de Franse Revolutie en Bataafse Republiek de "geldhuishouding" in Nederland een zooitje was. (In het volgende watermerk publiceer ik een van mijn Placaten waarin de inwoners van de provincie overijssel geleerd wordt hoe ze de Brabantse gouden kronen dienen te verrekenen ).
Willem I had dat snel in de gaten en liet zijn ministers daar snel een eind aan maken. Bedragen als ƒ 12 - 8 - 10. Wat moet je daarmee? Je moet al bijna wiskundige zijn om dat te kunnen berekenen (uitgesproken als 12 gulden, 8 stuivers, 10 penningen).
De kaswissels vanaf halverwege 18e eeuw zijn ook nog in deze gefractioneerde bedragen uitgeschreven, soms aan toonder (dus vallen ze onder mijn definitie van papiergeld en zijn het geen "gewone" cheques meer).
Eind 18e eeuw zie je dat men begint ronde bedragen voor te drukken, maar nog wel volgens onze huidige decimale stelsels rare getallen (de 7 en 14 gulden zie je "zeer vaak" -voor zover je van zeer vaak bij uiterst zeldzaam materiaal kunt spreken- ).
Willem I (nou ja, onder zijn 'regime') heeft onder Franse invloed de Gulden van het Koningrijk [SIC] der Nederlanden verdeeld in 100 centen. De 5 cent leek het meest op de oude stuiver (al was die onderverdeeld in 4 duiten, nu in 5 centen... dan denk je dat wij het lastig hadden met de gulden-euro omrekenkoers. Wat dacht je van ongeletterden en ongeschoolden die ineens stuivers van 5 centen ipv 4 duiten ter verrekening hadden...). Overigens komt het woord Stuiver niet meer in de muntwet voor...
De munt van 10 cent, dus twee keer de nieuwe stuiver werd daardoor nog steeds dubbeltje genoemd.
En om de gulden in een decimaal stelsel dan in 4 gelijke delen te delen... slaat helemaal nergens op. In 5 delen was decimaal gezien veel logischer geweest. Dus een dubbeldubbelstuiver of zo van 20 cent lag veel meer voor de hand, maar het werd de kwart gulden van 25 centen. (5 stuivers, i.t.t. de oude schelling die vaak een waarde van 6 stuivers had ).
Waarom dan de reeks briefjes van 25, 40, (GEEN 50!), 60, 80, 100, 200, (GEEN 250!), 300, 500 en 1000 gulden...
Verschillende ministers met verschillende ideeën, weinig ervaring met de nieuwe coupures.
De 80 gulden is zo kort uitgegeven dat deze eigenlijk verwaarloosd kan worden...
De reden dat er zoveel verschillende coupures waren is te verklaren uit het feit dat het tot 1863 geen wettig betaalmiddel was, en men met dergelijke grote bedragen één biljet per transactie gebruikten. Het bedrag moest dus zo dicht mogelijk bij het feitelijke transactiebedrag liggen.
Tot 1863 zie je dan ook dat ondanks dat de biljetten eigendom en gegarandeerd door DNB "aan toonder" werden uitgegeven, deze in de praktijk veelal voor één financiële transactie werden gebruikt, waarbij de ontvanger eiste dat de gever zijn bedrijfsstempel, naam en handtekening plaatste, vaak ook nog de aard en omvang van de transactie. Zo'n aantekening op de achterkant noemen we een endossement. Er zijn gevallen bekend dat er papiertjes aan de biljetten geplakt werden als "vervolg endossement".
Conclusie? Ik weet het ook niet precies en bronnen kan ik al helemaal niet citeren...

Zo de pen is weer leeg.

[spatbord]

Heb even snel een spreadsheetje in elkaar gezet. In kolom 1 (beginnend in rij 2) zet je alle waarden van 0.01-100 (10000 velden), in de eerste rij (beginnend in kolom 2) de waarden van de munten en bankbiljetten (dus voor euro 0.01, 0.02, 0.05 etc. en voor gulden 0.01, 0.05, 0.1, 0.25 etc).
Voor euro krijg je totaal 12 waarden (50 euro als grootste). Run vervolgens onderstaande macro. Deze berekent voor elke waarde wat het minimale aantal biljetten/munten is dat nodig is voor een bepaald bedrag. Het gemiddelde waar ik dan op uit kom voor euro is 6.8 en voor gulden 8.0. Tadaa, daar is je wiskundige berekening!

Sub CheckNotes()
Dim TheValue As Double
Dim i As Integer, j As Integer
Application.Calculation = xlCalculationManual
Application.ScreenUpdating = False
With Sheets("Sheet3")
i = 2
Do While .Cells(i, 1).Value <> ""
TheValue = .Cells(i, 1).Value
j = 13
Application.StatusBar = "processing row " & i
Do While TheValue > 0 And j > 1
If Round(TheValue - .Cells(1, j).Value, 3) >= 0 Then
.Cells(i, j).Value = .Cells(i, j).Value + 1
TheValue = TheValue - .Cells(1, j).Value
Else
j = j - 1
End If
Loop
i = i + 1
Loop
End With
Application.Calculation = xlCalculationAutomatic
Application.ScreenUpdating = True
End Sub

Edit: zie nu de post van Patrick: je kunt nog een aanpassing maken, meer zoals hij beschrijft, door elk bedrag een gewicht te geven op basis van hoe vaak het voorkomt in de winkel, dan krijg je een gewogen ipv simpel gemiddelde. Maar waarschijnlijk zal dat de eindconclusie niet veel veranderen.

[Munthunter]

Mooi verhaal en ik ga dit topic even kopiëren en onder een andere titel wegzetten. Toch een mooi stukje numismatische informatie. We vinden zo snel iets normaal, maar veelal is er lang en uitgebreid over nagedacht.

Zo ook hier.

Gr. Jeroen

[Munthunter]

Zo gekopieerd en aangepast, kunnen jullie in dit topic weer de aanwinsten plaatsen.

Gr. Jeroen