Overzicht en uitleg over misslagen

Plaats hier berichten over misslagen, varianten, fouten op munten, of andere zaken die niet overeen komen met een normale munt.

Moderator: maarten89

Gebruikersavatar
Munthunter
Webmaster
Webmaster
Berichten: 6584
Lid geworden op: 26 jul 2009, 16:39
Locatie: Beek en Donk

Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Munthunter » 02 okt 2010, 17:32

[anchor]Terug naar inhoudsopgave[/anchor]
Inhoudsopgave

A. Inleiding
[anchor]inleiding[/anchor] Waar gehakt wordt vallen spaanders, zeker als er flink wordt gehakt. Bij het produceren van munten is dat niet anders, er gaat wel eens wat mis. Natuurlijk gaat er wel vaker wat mis, maar kunnen de medewerkers van de munt op tijd de misslagen er tussen uit vissen. Een enkele misslag glipt er doorheen en komt in de roulatie. Fouten in het productieproces van munten noemen we misslagen, de munt heeft niet het uiterlijk welke hij zou moeten hebben. Gezien de grote vraag aan pasmunten in de laatste decennia zijn er verschrikkelijk veel munten geslagen en tsja, dan gaat er wel eens wat mis. Natuurlijk wordt het aanmuntproces goed in de gaten gehouden en krijgt men hierbij hulp van de nieuwste snufjes binnen de automatisering. Toch kan dit alles niet voorkomen dat er af en toe een foutje in de muntslag optreedt.

Misslagen zijn niet van de laatste tijd, al eeuwen lang worden er munten geslagen en zeker toen men dit met de hand deed, ging er wel eens wat mis. Het zal een behoorlijk saai klusje zijn geweest om dag in, dag uit een muntplaatje onder of tussen de stempels te leggen dan met een hamer een flinke klap op de stempel te geven. Het werken op de bekende automatische piloot veroorzaakte begrijpelijker wijs wel eens een ‘dom’ foutje, de misslag. Dat het vroegere aanmuntproces niet meer te vergelijken is met het huidige zal niet onbekend zijn, maar in grote lijnen is het aanmuntproces niet veel veranderd, op het vervangen van de mensenhanden na dan.

Om de verscheidenheid in misslagen duidelijker naar voren te brengen heb ik hier een overzicht geplaatst met duidelijke voorbeelden, zodat men een idee krijgt hoe een dergelijk misslag er uit ziet en hoe deze is veroorzaakt.

Varianten zijn in deze lijst niet opgenomen, het zijn immers geen misslagen, maar worden soms wel zo aangemerkt. Onterecht in mijn ogen, want het verschil met het originele ontwerp is bekend bij de muntmeester. Een variant kan bijvoorbeeld afwijken door een kleine toevoeging op de stempels als een vergroting of verkleining van details, grotere of kleine randletters, ander portret op de beeldenaar, etc. Allemaal zaken die niet per ongeluk zijn ontstaan.
Een blanco muntplaatje, het zogenaamde rondel, is wel opgenomen in deze lijst. Eerlijkheidhalve zouden we hier ook niet mogen spreken van een misslag, want er is in zijn geheel geen sprake van een slag. Een rondel is de dans ontsprongen en in de bak met geslagen munten terecht gekomen, iets wat vrij zelden voorkomt. Een ander verhaal is het als de munt maar aan 1 zijde is geslagen, hier mag men wel degelijk spreken van een misslag. Omdat we toch regelmatig ongeslagen muntplaatjes tegenkomen heb ik deze ook in deze lijst meegenomen

Bij iedere vorm, waarbij men spreekt van een misslag, heb ik een korte uitleg gegeven, deze is nooit volledig en aanvullingen zijn van harte welkom, graag zelfs. Heb je zelf misslagen in je collectie welke hier nog niet is getoond, dan stellen wij het zeer op prijs als we een afbeelding van deze misslag in deze lijst mogen plaatsen. Het zien van voorbeelden is in de numismatiek immers een onmisbare factor.

Rest mij nog te vertellen dat de hier getoonde afbeeldingen afkomstig zijn van de leden van het forum. Ze hebben ze elders in deze rubriek getoond, ik heb ze verzameld in deze lijst. Mocht iemand hier problemen mee hebben dan heb ik daarvoor alle begrip en zal ik de afbeelding verwijderen en vervangen voor een ander exemplaar. Geef in dit geval even een seintje aan mij, Munthunter.
Terug naar inhoudsopgave

B. Misslagen
[anchor]misslagen[/anchor]Hieronder zal ik de diverse misslagen nader uit werken. Iedere soort heeft zijn eigen plek in deze lijst. Natuurlijk zijn er vast nog wel andere misslagen en ik hoop dan ook dat men mij hierover informeert. Ik zal deze dan zo spoedig mogelijk toevoegen.
Terug naar inhoudsopgave

Off-Centre
[anchor]off-centre[/anchor] Een off-centre misslag is een munt die niet recht onder de stempels heeft gelegen. Hierdoor lijkt de afbeelding op de munt verschoven, vaak heeft deze munt ook een ‘maantje’(gedeelte) op de munt welke ongeslagen is. Een off-centremunt komt men ‘vrij regelmatig’ tegen, aangezien ze geen afwijkende vorm hebben, zoals het zogenaamde ‘Petje’, zie hieronder.

Afbeelding
Copyrightvrije afbeelding

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Rtholen – Nederland 1 gulden 1915

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Rtholen – Nederland ½ gulden 1922

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Rtholen – Nederland 2½ cent 1886
Terug naar inhoudsopgave

Petje
[anchor]petje[/anchor] Wanneer een muntplaatje compleet verkeerd tussen de stempels belandt dan kan het gebeuren dat slechts een klein gedeelte van het plaatje wordt geslagen. Door de kracht verplaatst het materiaal van de rondel naar buiten, waardoor deze een ‘lipje’ krijgt, het zogenaamde petje.
De afbeeldingen hieronder zeggen denk ik al voldoende. Misslagen met een petje zijn schaars, aangezien ze een afwijkende vorm hebben, waardoor ze tijdens het productieproces al dusdanig opvallen en worden vernietigd. Muntplaatjes die te dik zijn of voor een andere denominatie bestemd zijn, behoren niet bij de stempels. Hierdoor wordt het, te veel aan materiaal, naar buiten verplaatst. Ook deze misslag noemt men een petje, hoewel ik deze liever in een andere groep zou plaatsen.

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Lumi – Nederland 1 gulden en 2½ gulden 1980 ‘dubbele kop’

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Rtholen – Nederland 1 gulden en 2½ gulden 1980 ‘dubbele kop’
Terug naar inhoudsopgave

Dubbelslag
[anchor]dubbelslag[/anchor] Men spreekt van een dubbelslag wanneer een muntplaatje twee maal is beslagen. Wanneer de rondel niet wegschuift na het slaan kan het gebeuren dat de munt nogmaals een keer geslagen wordt. Vaak verschuift de munt iets en zie je dat er een tweede afbeelding (verschoven) over de andere staat. Dergelijk misslagen komen vrij weinig voor, bij moderne machinaal geslagen munten. Wanneer een munt aan de stempel blijft hangen en er een nieuwe lege rondel wordt ingevoerd, dan kan deze reeds geslagen munt als stempel gaan fungeren. Het resultaat is een munt (welke op het ongeslagen muntplaatje wordt geslagen) die in spiegelbeeld is geslagen. Men spreekt in dit geval van een incuus geslagen munt, zie ook ‘Incuusslag’.

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Voskeman – Duit Gelderland 1755

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Willemo - Nederland 10 cent 19?? (na het slaan is deze munt niet geheel tussen de stempels uit geschoven en nogmaals geslagen)
Terug naar inhoudsopgave

Verkeerde rondel - materiaal
[anchor]verkeerd rondel - materiaal[/anchor] Wanneer er een verkeerd rondel tussen de juiste rondellen beland kan deze (mits de maat niet te veel afwijkt) geslagen worden met de verkeerde beeldenaar. Dergelijke misslagen komen vrij weinig voor en zijn derhalve zeldzaam en flink aan de prijs.

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Hansafloep – Spanje 20 eurocent op rondel 5 eurocent 1999

AfbeeldingAfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Nickykreta – Nederland 10 Eurocent op rondel van 5 eurocent 2009
Terug naar inhoudsopgave

Incuusslag
[anchor]incuusslag[/anchor] We spreken van een incuusslag wanneer een munt blijft hangen of blijft liggen op de stempel. Wanneer er een nieuwe, ongeslagen, rondel wordt ingevoerd, fungeert de reeds gelagen en achtergebleven munt als stempel. Het resultaat is een afbeelding in spiegelbeeld

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Rtholen - Nederland ½ cent Wilhelmina
Terug naar inhoudsopgave

On- of eenzijdig geslagen rondel
[anchor]on- of eenzijdig geslagen rondel[/anchor] Soms ontspringt een rondel de dans en belandt hij ongeslagen tussen zijn beslagen broertjes en zusjes. Een ongeslagen muntplaatje is glad en ziet er uit als een munt, maar dan zonder afbeelding. Rondellen bestemd voor de guldenmunten en met name de lagere denominaties, komt men regelmatig tegen. De hogere waardes in mindere mate. Rondellen hebben voor het slaan meestal wel al de bekende opstaande randen. Ongeslagen euromunten zijn minder voorkomend en zijn vaak ook wat hoger qua prijs. Wellicht is dit te danken aan de huidige controles die er worden uitgevoerd bij het slaan van euromunten en het relatief jonge bestaan van deze munteenheid.

Afbeelding
Uit collectie: Aernout - Korea 1 Won 1967
Terug naar inhoudsopgave

Medailleslag - verdraaide stempel of rondel
[anchor]medailleslag - verdraaide stempel of rondel[/anchor] Onder medailleslag verstaan we een munt die aan voor en achterzijde in dezelfde richting is geslagen. Normaal gesproken wordt de achterzijde, ten opzichte van de voorzijde 180 graden gedraaid. Als men een normale munt tussen duim en wijsvinger neemt en de voorzijde recht op houdt, dan zal hij/zij zien dat als hij hem tussen duim en wijsvinger draait de achterzijde ondersteboven staat. Dit is normaal. Bij een medailleslag is dit niet het geval. De voor en achterzijde staan in dezelfde positie. Bij een medaille is dit ook het geval, men speldt deze namelijk op en als deze verdraaid dan is de achterzijde ook goed zichtbaar, vandaar medailleslag. Een medailleslag is vaak een bewuste actie van de muntmeester geweest, maar het kan ook, als gevolg van een stempeldraaiing, per ongeluk gebeuren. Een munt in medailleslag is zeldzaam en is derhalve flink aan de prijs.

Bij de moderne muntslag wordt voor en achterzijde tegelijk geslagen, wanneer een van de stempels draait kan het voorkomen dat de voor en achterzijde niet meer recht op de munt staan. Denk hierbij aan een munt waarop de achterzijde 45 graden is gedraaid ten opzichte van de voorzijde, of andersom. Bij de vroegere muntslag (1800–1900) komt dit regelmatig voor en derhalve ook niet zeldzaam.
Terug naar inhoudsopgave

Verkeerd gestanste rondel
[anchor]verkeerd gestanste rondel[/anchor] Rondellen (van 1 materiaal, dus niet de 1 en 2 euromunten) worden gestanst uit grote platen metaal. Met een stans worden er ronde muntplaatjes uit geslagen. Juist aan de randen van deze platen kan het voorkomen dat een muntplaatje te dicht bij de rand wordt gestanst, waardoor het muntplaatje niet rond is en een gedeelte mist.

AfbeeldingAfbeelding
Copyrightvrije afbeelding, hier is het wel heel erg mis gegaan en deze had 'de Munt' natuurlijk nooit mogen verlaten.
Terug naar inhoudsopgave

Onvolledige stempel
[anchor]onvolledige stempel[/anchor]…..
Terug naar inhoudsopgave

Gebroken, beschadigde, of vervuilde stempel
[anchor]gebroken, beschadigde, of vervuilde stempel[/anchor] Met een stempel worden vele munten geslagen, maar een stempel is niet onbeperkt bruikbaar. Gezien de kracht die er op stempels wordt uitgeoefend is deze onderhevig aan slijtage. Zoals begrijpelijk zal zijn zie je deze beschadigingen op het stempel, terug op de uitendelijk geslagen munt. In tijden waarin het financieel minder ging werd er soms ook (te) lang met de stempels door geslagen. Gebroken stempels werden gerepareerd, waarna er weer driftig mee doorgeslagen werd. Ook deze reparaties zijn vaak op de uiteindelijk geslagen munten zichtbaar. Gezien de hoeveelheden munten, die na reparatie of beschadiging zijn geslagen, zijn deze exemplaren wat meer voorkomend en derhalve ook wat milder in prijs.

Muntmeesters hadden overigens een broertje dood aan gerepareerde stempels, maar konden vaak niet anders aangezien het geld voor nieuwe stempels er simpelweg niet was.

Afbeelding
Uit collectie: Aernout - België 1 Frank 1990 (bovenste laag op stempel heeft krassen en dat is op de munt te zien, hoger gelegen delen zijn wel in orde)

Afbeelding
Uit collectie: Koiboyke - Luxemburg 1 Euro 2002 (stempelbeschadiging bij neus, waardoor een kleine bobbel bij de neus is ontstaan)

AfbeeldingAfbeelding
Uit collectie: Aernout - België 10 cent 1930 (gebroken stempel, tweede afbeelding van zelfde munt is voorzien van lijnen, ter verduidelijking)
Terug naar inhoudsopgave
Welkom op hét forum voor de munten en bankbiljettenverzamelaar!

Gebruikersavatar
Munthunter
Webmaster
Webmaster
Berichten: 6584
Lid geworden op: 26 jul 2009, 16:39
Locatie: Beek en Donk

Re: Overzicht en uitleg over misslagen nieuw

Bericht door Munthunter » 02 okt 2010, 18:45

Ziezo, ditzelfde topic stond ook op het 'oude' forum, maar de inhoudsopgave werkte niet meer met de nieuwe software. Na veel gepuzzel en een modificatie (aanpassing in de software) heb ik er dit van kunnen maken.

Volgens mij werkt het weer zoals ik het had bedoeld, mocht dit niet zo zijn dan hoor ik het graag. Aanvullingen zijn ook van harte welkom zoals bij het onderwerp 'onvolledige stempel', hier zoek ik nog afbeeldingen en informatie voor.

Zo en nu naar de volgende topics met een inhoudsopgave :(

Gr. Jeroen
Welkom op hét forum voor de munten en bankbiljettenverzamelaar!

Gebruikersavatar
Coinmuntje
Nieuw lid
Nieuw lid
Berichten: 16
Lid geworden op: 01 okt 2010, 17:34

Re: Overzicht en uitleg over misslagen nieuw

Bericht door Coinmuntje » 03 okt 2010, 10:55

Mooie uitleg en netjes weergegeven Munthunter!

Kijk hier heb ik wat aan, hartelijk dank.

Heb ook enkele (normale) misslagen in mijn verzameling, zal ze eens even met het fototoestel te lijf gaan.

Groeten,

Frits

Gebruikersavatar
Munthunter
Webmaster
Webmaster
Berichten: 6584
Lid geworden op: 26 jul 2009, 16:39
Locatie: Beek en Donk

Re: Overzicht en uitleg over misslagen nieuw

Bericht door Munthunter » 03 okt 2010, 11:34

Dank je Frits!

Zit flink wat werk in en na de overgang naar het vernieuwde forum werkte de inhoudsopgave niet meer. Gelukkig heb ik dit kunnen verhelpen.

Gr. Jeroen
Welkom op hét forum voor de munten en bankbiljettenverzamelaar!

Gebruikersavatar
willemo
Donateur
Donateur
Berichten: 539
Lid geworden op: 22 mar 2010, 19:46

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door willemo » 26 nov 2010, 12:35

misschien is dit nog een leuke aanvulling... dubbele fout,

verkeerd gestanst rondel en offcenter

overigens is het volgens mij niet mogelijk om een rondel eenzijdig te slaan. tenzij iemand dit doelbewust zou maken bij de munt. Daarbij zie je bij die 1 won dat de beslagen kant een opstaande rand heeft en de gladde zijde niet. Dit is volgens te wijten aan het gebruik van een schuurmachine..
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
Hostis Honor Invidia

Gebruikersavatar
willemo
Donateur
Donateur
Berichten: 539
Lid geworden op: 22 mar 2010, 19:46

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door willemo » 26 nov 2010, 12:56

Nog een aanvulling die wij in Nederland zeldzaam zien:

Split planchet oftwel gespleten munt plaatje;

Voor verschillende redenen kan een munt splijten in dunne laagjes of geheel van de munt. Gebruikelijke redenen kunnen gas of mix problemen zijn. (Bron: coins & prices 2006 North American)
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
Hostis Honor Invidia

Gebruikersavatar
Munthunter
Webmaster
Webmaster
Berichten: 6584
Lid geworden op: 26 jul 2009, 16:39
Locatie: Beek en Donk

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Munthunter » 26 nov 2010, 14:46

Hartelijk dank voor deze aanvullingen Willem!

ga ze verwerken in het overzicht. De eenzijdige gelagen munt ga ik nog even goed bestuderen.

Gr. Jeroen
Welkom op hét forum voor de munten en bankbiljettenverzamelaar!

Gebruikersavatar
koiboyke
Moderator
Moderator
Berichten: 1031
Lid geworden op: 18 feb 2010, 18:56

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door koiboyke » 26 nov 2010, 15:31

Zijn er ook al muntjes die aan 1 kant gelaagd zijn? pffff :wink:
het geld blijft in de wereld en wij moeten eruit.

Voor meer bodemvondsten kijk op https://www.facebook.com/pages/Der-Koi- ... 9796062944

Gebruikersavatar
maarten89
Moderator
Moderator
Berichten: 1530
Lid geworden op: 11 aug 2009, 20:05

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door maarten89 » 11 dec 2010, 18:06

Jeroen, heb nog hier nog munten uit eigen verzameling, 1 cent 1822B met 90 graden gedraaide stempel.
Je had staan dat dit niet zo zeldzaam is 1800 tot 1900. Even een verbetering dit is wel zeldzaam :wink: Maar van 1600 tot 1800 is niet zeldzaam :D

en weet niet of je nog rondel er bij wilt?
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
Verzameld: 1 en 2 stuiverstukken + duiten.

http://picasaweb.google.nl/103538629734 ... Gelderland

Gebruikersavatar
Aernout
Moderator
Moderator
Berichten: 1593
Lid geworden op: 13 jun 2010, 21:55
Locatie: West-Vlaanderen, Belgie

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Aernout » 28 jan 2011, 23:50

Misschien nog een edit: Verkeerd rondel - Grootte plaatje

Deze 5 fr uit 1977 type ceres (24 mm) is geslagen op een 1fr ceres plaatje (21mm).

Afbeelding Afbeelding

mvg,
Aernout
Start klein om groots te eindigen

Gebruikersavatar
Martin
Senior lid
Senior lid
Berichten: 701
Lid geworden op: 20 feb 2011, 12:38
Locatie: Limbabwe

Bericht door Martin » 11 okt 2014, 16:24

RONDELLEN EN WAT ER FOUT KAN GAAN

Voordat je een munt kunt slaan heb je een rondel nodig. Nou kan er heel wat fout gaan gedurende het muntproces als het aankomt op ‘misslagen’. Verdraaide stempels, stempelbreuk, off-center, randschriften en noem maar op. Er kan heel wat misgaan bij het slaan van munten, maar alles begint met het basismateriaal; het blanco muntplaatje.
DIT aspect wil ik hier toelichten aan de hand van voorbeelden.
Sommige dingen zijn al eerder besproken op het forum maar die informatie is deels onvolledig en bovendien erg versnipperd terug te vinden, vandaar dit overzichtje. Het fotomateriaal is deels afkomstig van het forum, de namen van de inzenders zijn vermeld. De overige foto’s heb ik zelf gemaakt.

1. Het basismateriaal.

Rondellen zoals wij ze kennen zijn, zoals de naam al zegt, rond van vorm. Lijkt logisch maar dit is niet altijd zo geweest. De oudste Nederlandse munten zijn sceatta’s, in Friesland geslagen munten voor de handel met Scandinavië en Engeland. De tot dan toe gebruikte Romeinse munten werden niet geaccepteerd dus sloeg men voor het eerst eigen munten. Deze sceatta’s hadden een gewicht van ongeveer 1 gram en werden geslagen van een bolletje zilver dat tussen de stempels werd gelegd. Daarom zijn ze niet allemaal even dik en de stempel was groter dan de uiteindelijk munt. In Friesland zijn deze munten geslagen van 700 tot 755. Hieronder een muntje en een ‘muntplaatje’, beide gevonden in Dalfsen in 2011.

Afbeelding
Afbeelding

Hierna veranderde het muntprocédé en begon men munten te slaan op voorgevormde ronde plaatjes die we nu als rondellen kennen. In Europa althans, want dat gold niet altijd voor andere culturen. Hier ga ik verder niet op in omdat ik me wil beperken tot de rondel, gemaakt van muntplaatjes.

2. Het gewicht

Het gewicht van een muntplaatje is niet altijd essentieel geweest. Als een munt als ruilmiddel functioneert is het ook niet zo belangrijk dat ze allemaal een exact gelijk gewicht hebben. Dat geldt bijvoorbeeld voor de duiten en ander kleingeld. Dat verandert als de waarde van de munt wordt vertegenwoordigt door het materiaalgewicht. Als een muntplaatje te zwaar blijkt voor het slaan dan worden ze ‘gejusteerd’. Dat wil zeggen dat men ze plaatjes afvijlt voordat ze geslagen worden en daardoor het correcte zilver- of goudgewicht hebben. De sporen hiervan zijn vaak nog op de munt zelf zichtbaar. Het betreft geen achteraf snoeien van munten, maar het corrigeren van een overtollig muntgewicht. Kortom, anders dan bij snoeien of vijlen van een uitgegeven munt, een correctie van een rondelfout.

Afbeelding
foto: Andres

Ook kan het voorkomen dat men een munt slaat op een te dun muntplaatje. Regelmatig duiken er munten op die veel te licht zijn. Een gevolg van een walsfout waarbij twee muntstrippen over elkaar heen worden gewalst. Voorbeelden hiervan volgen hieronder bij walsfouten.

3. Stripeinde en ponsfout

Als een muntplaatje niet compleet is en er een ‘hapje’ uit ontbreekt wordt dit vaak een stripeinde genoemd maar is dit meestal niet. Als er een stukje ontbreekt waarin eenzelfde munt past is dit een ponsfout omdat de metaalstrip niet voldoende is doorgeschoven.

Afbeelding
Foto: Lumi

Een stripEINDE toont gewoon een volledig rechte rand. Wel is altijd het Blakesley-effect te zien. Dat wil zeggen dat er sporen zijn van een zwakke slag aan de tegenovergestelde kant van het ontbrekende metaalstukje.

Afbeelding

4. Stollingsfouten

Muntstrippen worden op de juiste dikte gebracht door middel van walsrollen. De basis is altijd gegoten materiaal en hierbij kunnen materiaalfouten ook aan het licht komen. Om dit te kunnen begrijpen moet je een stukje materiaalkennis hebben maar ik zal proberen het niet onnodig ingewikkeld te maken.
Metaal heeft de eigenschap dat het slenkt als het stolt, dus afneemt in volume. Als je 1 liter vloeibaar ijzer hebt, dan blijft er een blok metaal over met een volume van 0,9 liter. Het stollen kan op 2 manieren verlopen; exogeen of endogeen.
Exogeen stollen wil zeggen dat het vloeibare metaal eerst aan de binnenkant hard wordt waardoor het lijkt alsof het evenveel blijft. Hierdoor wordt het metaal ‘poreus’ van binnen en zitten er heel kleine gaatjes in dus; vergelijkbaar met gaatjes in een kaas om het plastisch uit te drukken.
Bij een endogene stolling blijft de smelt (het vloeibare metaal) massief van binnen en wordt het volumeverlies zichtbaar aan de buitenkant omdat het hierdoor inzakt.
Als een metaal stolt komt dit doordat de metaaldeeltjes samenklonteren rond zgn. kiemcellen en hoe meer er hiervan zijn, des te homogener het metaal wordt. In de legering wordt daarom altijd een verdelingsmiddel toegevoegd, meestal natrium, dat hiervoor zorgt. Natrium is een legeringselement dat erg snel afbrandt (oxideert tot slakken en dus uit de smelt verdwijnt). Als een metaalbad te lang staat na de toevoeging van de veredeling verdampt deze dus en verloopt de stolling niet meer regelmatig. De langst vloeibare metalen slenken dan nog als de rest al is gestold en zakt dus weg.
Afhankelijk van de metaalsoort en de behandeling van de smelt kan deze verzakking meer of minder prominent zijn. Staal is een relatief stabiel metaal en hierbij komt dit weinig voor. Hierbij een voorbeeld van een 5 cent munt.

Afbeelding

Nikkel is gevoeliger en het is duidelijk dat het metaal waarvan deze gulden geslagen is veel te heet is geweest. Hierdoor is er afbrand geweest van de kiemcellen maar is het materiaal ook nog eens geoxideerd. Het eerste te herkennen aan het wegzakken van het metaal en de slakken liggen er bovenop en zorgen voor de grijze plekken die er als een dun vlies overheen liggen

Afbeelding
Foto: Jan Koevoets

5. Materiaalfouten

Munten geslagen op een verkeerde rondel. Zo zijn er wel eens rondellen van een dubbeltje tussen de muntstempels van een kwartje geraakt en het resultaat laat zich raden. Je kunt ook denken aan de monometalen 2 euro munten.
Bekende voorbeelden van ‘foute rondellen’ zijn ook de ‘gouden stuiverrondellen’ voor eurocenten. Deze waren in een verkeerd bad terecht gekomen en kregen op die wijze een verkeerde kleur, koper i.p.v. bronskleurig. Gewicht en magnetisme klopte, maar, die kleur hè…. Heel wat van deze plaatjes zijn toch nog gebruikt en worden regelmatig aangeboden. Een grote partij is echter onderschept voor de muntproductie en werden toen al afgekeurd.

Afbeelding

In 2001 heeft men een hele partij 2 euromunten vernietigd omdat hiervan de kern niet deugde. De nikkelen kern ontbrak of was te dun, en in eerste instantie is er niets opmerkelijks aan te zien. Bij de magneetproef vielen ze echter letterlijk door de mand want geen geavanceerde automaar accepteerde ze. (Bijna) de hele productie hiervan is onderschept en om die reden vernietigd maar toch kent iedereen wel de euromunt die door geen automaat wordt geaccepteerd. Het kan zijn dat het probleem dan letterlijk IN de rondel ligt, een visueel niet onderkennen materiaalfout.

Afbeelding

6. Walsen

Muntplaatjes dienen een bepaalde dikte te hebben om het juiste gewicht te krijgen. Het gegoten materiaal stolt en al snel daarna begint men het te walsen. Dit gebeurt niet in een keer maar keer op keer wordt het ietsje dunner gewalst. Het metaal is hier nog warm omdat het dan zachter is en elastischer. Het lijkt een eenvoudige zaak, dat walsen, maar dat is schijn.
Vergelijk het maar met deeg. Als deeg te nat is gaat het plakken maar te droog dan kun je het ook niet meer goed uitrollen en wordt bros. Ook de samenstelling van het deeg (vet of eieren zijn van belang naast het vochtgehalte) doet ertoe. Maar we werken met metaal en niet met deeg.
Toch heb je hierbij ook te maken met een geavanceerd proces. De temperatuur speelt hierbij een belangrijke rol (zowel van de plaat als van de walsrollen), de metaallegering met al zijn nukken, gladheid en diameter van de walsen, doorloopsnelheid en omgevingstemperatuur om maar een paar van de vele parameters te benoemen.
Gaat dit samenspel niet goed kan het metaal aan de walsrol plakken, het metaal kan scheurtjes gaan vertonen of en ruw oppervlak krijgen. Opeenvolgende platen kunnen elkaar gaan overlappen en daarbij al dan niet aan elkaar plakken onder invloed van temperatuur, druk en materiaal. Bij de duit zie je een stukje overlapping terug en zijn de muntstrips weer aan elkaar geplakt.

Afbeelding
Afbeelding
Foto's: Richardddd


Als 2 muntstrippen elkaar overlappen tussen de wals en deze niet aan elkaar plakken ontstaan er 'te dunne' munten als deze er niet op tijd worden uit gefilterd.

Afbeelding
Afbeelding
Foto's: JanW


Bij nikkel vindt die hechting minder eenvoudig plaats en daarom kunnen munten in extreme gevallen uit elkaar vallen. Meestal gebeurt dit meteen na het persen maar soms 'splijten' ze pas na het slaan van een munt of als ze al in de roulatie zijn belandt.

Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Foto's: Willemo


Bij bi-metalen munten tot slot kun je ook een combinatie tegenkomen tussen een goed en een mislukt muntgedeelte. De ring van de munt is correct maar met de pit is wel wat fout gegaan. Dit levert dan het volgende hilarische beeld op:

Afbeelding
Afbeelding
Foto's: Leonardus1

7. Slakken

Slakken ontstaan daar waar smelt (vloeibaar metaal) een verbinding aangaat met oxide. Een oxide is lichter dan de smelt en gaat daarom op het smeltbad drijven waarna het kan worden afgeschept. Dit oxideren (je kunt het zien als een vorm van roesten) gaat door tot de stolling volledig heeft plaatsgevonden maar is temperatuurgebonden. Hoe heter een metaal is, des te sneller dit gaat. Om te voorkomen dat de slakken in een gietstuk terechtkomen worden ook filters gebruikt en ook de gietvorm wordt aangepast om de slakken tegen te houden.
En TOCH komen er slakken voor maar meestal zie je deze niet terug in een muntoppervlak. Natuurlijk wordt het ‘slechte metaal’ eruit gehaald om opnieuw te worden gesmolten maar tocg glippen ze wel eens door. Slakken zijn microscopisch vaak te herkennen aan dendrietvorming (naaldvormige structuren) maar vallen ook op door de doffe kleur, vooral bij zilver. Een metaaloxide is vele malen harder dan een zuiver metaal en kunnen daardoor ook makkelijk muntstempels beschadigen die hierop stukslaan. Daarnaast is het een zuurstofverbinding en dus ook lichter dan een ‘puur’ metaal, reden voor een gewichtafwijking bij munten. Kleine slakken zul je niet terugzien op munten omdat die in het metaal worden ingeslagen maar bij grotere concentraties vallen ze duidelijk op.
Op dit dubbeltje herken je de slakken als ruwheden in het oppervlak. Ook zijn er slenksporen te kerkennen rond deze slakken; een muntje geslagen van een inferieur materiaal met een dubbelfout.

Afbeelding
Foto: Lumi


Vijf gulden-stukken waren gemaakt van verbronsd nikkel. Nikkel oxideert anders als zilver en de slakken hiervan zien veeleer uit als kleine 'eilandjes'. Deze munt heeft lang gecirculeerd want is aardig 'sleets' op de muntzijde. Vermoedelijk durfde niemand deze te weigeren maar werd al snel weer uitgegeven als lelijk exemplaar. Omdat slakken lichter zijn dan puur metaal zie je deze vaak geconcentreert op 1 zijde en ziet de andere kant er normaal uit.

Afbeelding
Afbeelding

8. Nawoord

Ik besef me dat de metallurgie geen simpele materie is, vandaar dat ik heb geprobeerd het zo begrijpelijk mogelijk te benaderen. Ook heb ik b.v. randschriften buiten beschouwing gelaten omdat dit niet direct te maken heeft met de rondel maar een onderdeel vormt van het slagproces.
Ik hoop dat het bijdraagt aan meer begrip bij het ‘lezen’ van muntfouten, daar waar ze zijn gerelateerd aan materiaalfouten en heb getracht het te verduidelijken aan de hand van illustratiemateriaal. Mocht het aanleiding vormen tot verdere vragen, opmerkingen of aanvullingen verneem ik dit graag!

Martin
Geld maakt niet gelukkig, munten wel.

Koevoets numismatics
Donateur
Donateur
Berichten: 908
Lid geworden op: 19 sep 2012, 09:56

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Koevoets numismatics » 11 okt 2014, 16:52

Bedankt voor deze waardevolle informatie.

merijn11
Donateur
Donateur
Berichten: 250
Lid geworden op: 11 dec 2011, 20:42

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door merijn11 » 11 okt 2014, 17:06

image.jpg
wellicht een leuke aanvulling: indien een misslag ontdekt wordt tijdens het proces wordt deze vernietigd. dit voorbeeld is echter nog naar buiten gesmokkeld...
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.

Roger
Aankomend lid
Aankomend lid
Berichten: 4
Lid geworden op: 12 sep 2017, 11:39

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Roger » 12 sep 2017, 12:11

Mooie uitleg! Dankjewel. Ik was wat informatie aan het zoeken omdat ik deze gulden ooit gevonden heb en me afvroeg wat er precies mee mis gegaan was.

Roger
Aankomend lid
Aankomend lid
Berichten: 4
Lid geworden op: 12 sep 2017, 11:39

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Roger » 12 sep 2017, 12:12

Sorrie, dubbelpost...
Laatst gewijzigd door Roger op 12 sep 2017, 12:13, 1 keer totaal gewijzigd.

Roger
Aankomend lid
Aankomend lid
Berichten: 4
Lid geworden op: 12 sep 2017, 11:39

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Roger » 12 sep 2017, 12:12

Sorrie, nogmaals dubbelpost...
Laatst gewijzigd door Roger op 12 sep 2017, 12:14, 1 keer totaal gewijzigd.

Roger
Aankomend lid
Aankomend lid
Berichten: 4
Lid geworden op: 12 sep 2017, 11:39

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Roger » 12 sep 2017, 12:12

Mooie uitleg! Dankjewel. Ik was wat informatie aan het zoeken omdat ik deze gulden ooit gevonden heb en me afvroeg wat er precies mee mis gegaan was:

[url=http://imageshack.us]Afbeelding[/url=http://imageshack.us]

[url=http://imageshack.us]Afbeelding[/url=http://imageshack.us]

Dit zou dus het gevolg van slakken kunnen zijn?

Jan W
Donateur
Donateur
Berichten: 3342
Lid geworden op: 29 dec 2011, 00:05

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door Jan W » 12 sep 2017, 15:35

Grappig om mijn eigen, te dunne, eurocent hier weer te zien komen. :knipoog:

Mooi informatief artikel! :klap:

Gebruikersavatar
koenmunten Indonesia
Globale moderator
Globale moderator
Berichten: 2833
Lid geworden op: 16 aug 2009, 21:23

Re: Overzicht en uitleg over misslagen

Bericht door koenmunten » 18 mar 2018, 21:59

Het is jammer dat er aan het begin van dit topic veel afbeeldingen weggevallen zijn. Jeroen heb je die afbeeldingen nog en zou je ze terug kunnen plaatsen.
Want het is wel een mooi overzicht en dan is het leuk als er ook goede afbeeldingen bij staan.

Zelf heb ik net een leuk muntje kunnen bemachtigen waar maar liefst drie dingen fout gegaan zijn, verkeerd gestanst rondel, verschoven muntplaatje en incuse geslagen:
s-l1600 vz combi.jpg
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
Vrijheid kun je vermenigvuldigen door het te delen.

Winnaar van de munthunter-voetbalpoule EK 2016

Ik ben op zoek naar plantagegeld !!!
Kijk eens op http://www.plantagegeld.nl

Terug naar “Misslagen, varianten en andere afwijkingen”