Wisselbrief

Plaats hier informatie, vragen en berichten over de biljetten uit de Nederlandse overzeese gebiedsdelen.

Moderator: Arjena3

Gebruikersavatar
Patrickp_nl
Senior lid
Senior lid
Berichten: 443
Lid geworden op: 15 jul 2014, 15:09

Wisselbrief

Bericht door Patrickp_nl » 13 jun 2015, 11:45

Hallo Allemaal, Martin in het bijzonder.

Het verhaal hieronder gaat over slavernij. Ik vertel erover alsof het geen emotionele lading heeft, terwijl ook ik weet dat ook nu nog een groot gedeelte van de Nederlandse bevolking gebukt gaat onder de gevolgen die deze "zwarte" bladzijde in de Nederlandse geschiedenis heeft getrokken. Mijn betrokkenheid en belang als blanke autochtone Nederlander is zuiver vanuit economisch historisch perspectief. Bij voorbaat mijn excuses mocht het koud of kil overkomen.

Soms komen er stukken voorbij waarvan in de literatuur best veel te vinden is, maar het grote publiek kent het niet omdat de verzamelobjecten (op z'n minst) schaars te noemen zijn. Bij het schrijven van dit stukje weet ik nu al dat ik mijn eigen glazen ingooi, omdat het waarschijnlijk de prijs zal opdrijven...
Dit keer iets over Wisselbrieven.
Wisselbrieven zijn een manier om in een periode waarin er grote hoeveelheden Nederlands geld naar Nederlandse gebiedsdelen in Azië moesten worden vervoerd. Eerst door de VOC, later door de Nederlandse Handelsmaatschappij (een op economisch gebied vergelijkbare organisatie als VOC, maar ontstaan en groot geworden nadat VOC failliet was, en optredend alsof ze "de regering overzee" waren. In ieder geval op economisch gebied. Het werd dan ook "de kleine regering" genoemd).
Ik heb stukken gezien vanaf eind 17e begin 18e eeuw, waarop vermeld is dat er een bedrag aan waarde tegoed gehouden wordt, en dat dit bedrag in Nederland op te vragen/halen is, mits door de op het document vermelde persoon.
Er ontstaan endossementen (aantekeningen op de achterkant, soms zoveel dat er aanhangsels aangeplakt werden, waaruit blijkt dat er tussentijds overdracht aan andere (tussen) personen heeft plaatsgevonden, steeds tegen betaling van enkele procenten van het uit te keren bedrag) waarna uiteindelijk de wisselbrief bij DNB (of Amsterdamse Bank, voor 1814, tot uiterlijk 1837 of zoiets) werd ingeleverd om de tegenwaarde in Zilver uitgekeerd te krijgen, dat vervolgens gedebiteerd werd op de rekening van de verstrekker.
In het Jubileumboek van IBNS Nederland (november 2006) staat door Dhr. Mathis Verkooijen haarfijn uitgelegd wat de rol van de trekker en de gunner geweest is. Heb je het boek niet? Het is nog sporadisch te koop (zie mijn webshop).
De veiligheid zat hem dus in het plaatsen van handtekening door de persoon die het bedrag uitschreef en de naam van de persoon aan wie uitgeschreven werd, het bedrag kon ook alleen aan die persoon worden uitgekeerd, tenzij in een endossement een overdracht had plaatsgevonden. Deze endossementen zijn wanneer het een professioneel tussenpersoon betrof (agentschappen van banken) over het algemeen voorzien van een bedrijfstempel. Mocht de wisselbrief nu onverhoopt verloren raken (overboord, verbrand, met het schip naar de bodem, etc.) kon de originele trekker terug naar het kantoor waar de wisselbrief was uitgeschreven, om de tweede wisselbrief op te halen (of in uitzonderlijke gevallen een derde. Een vierde heb ik nooit gezien). Op elke wisselbrief staat dan ook dat deze alleen geldig is, wanneer de andere twee niet eerder ingewisseld zijn. (dus op de eerste staat, dat die alleen geldig als de tweede en derde oningewisseld zijn, en op de tweede staat dat die alleen geldig is als de eerste en derde niet ingewisseld zijn. Tot slot op de derde staat dat deze alleen geldig is wanneer een en twee niet ingewisseld zijn.).
De meeste wisselbrieven zijn een uitgestelde betaling, van 8 dagen tot 6 maanden (uitzonderingen bestaan). Op deze uitgestelde betaling was dan een rentewinst te halen door de verstrekker. Meestal van 4 procent op jaarbasis.
Ook diende op dergelijke officiële documenten leges vergoed te worden, meestal 0,5 promille van het uitgeschreven bedrag.

Op veilingen worden de afgelopen 5 tot 10 jaar met enige regelmaat wisselbrieven uit Curaçao en Suriname aangeboden uit de jaren 1863 en 1864. Voor "tegemoetkoming als gevolg van de afschaffing van de Slavernij".
Nu was Nederland in 1848 pas een parlementaire democratie geworden, ook al denken veel Nederlanders die nu leven dat onze democratie véél ouder is. Maar de democratie had nog allerlei mankementen. Zo werden de politici uit die tijd in het zadel geholpen door rijke industriëlen. Voor hen die dit politieke verhaal niet kunnen rijmen met de wisselbrieven, hier komt het:
De rijke plantage-eigenaren in Suriname, maar ook op Curaçao en de andere Antillen, weigerden de politici nog te steunen als ze de slavernij zonder slag of stoot zouden opheffen. Immers, grote investeringen waren gedaan om de arbeiders (=slaven) aan te schaffen.
Na langdurige onderhandelingen heeft Nederland uiteindelijk als een van de laatste (de laatste?) landen in de wereld de slavernij afgeschaft, ware het wel dat de slavenhandelaren door de regering schadeloos gesteld moesten worden.
Omdat er voor de enorme hoeveelheden slaven in de koloniën niet voldoende zilver voorhanden was om de slavenhandelaren direct in zilver schadeloos te stellen, werden wisselbrieven uitgeschreven. De functie van deze wisselbrieven, die in het bijzonder waren gemaakt om de slavenhandelaren schadeloos te stellen, was identiek aan die van de handels-wisselbrieven zoals aan het begin van mijn betoog beschreven.
Resultaat: een ENORME stroom aan wisselbrieven ontstond 3e kwart 19e eeuw om slavenhandelaren schadeloos te stellen.
Omdat het om grote bedragen ging, was slechts het register van uitgifte onvoldoende om zeker te stellen dat de eerste, tweede en derde wisselbrief niet alledrie werden uitgekeerd. Om die reden werden de uitbetaalde wisselbrieven voorzien van twee verticale met ganzeveer en inkt geplaatste strepen als "betaald" aangemerkt. Bovendien stond er in de endossementen wanneer het bedrag was uitgekeerd, welk bedrag exact en aan wie.

Op dit moment zijn een aantal van deze Slaven-wisselbrieven bij mij bekend.
Saba, St. Eustatius, St. Maarten, Curaçao, Suriname (Paramaribo). (Aruba en Bonaire hadden of geen slaveneigenaren of alle stukken zijn verloren gegaan, of ik heb gewoon nog niet alles gezien). Van elk van de genoemde plaatsen zijn zowel de eerste, tweede als derde wisselbrief als uitbetaalde exemplaren bekend.
Bij mij zijn geen stukken bekend zonder markering te zijn uitgekeerd.
Alle stukken zijn uiteindelijk ondertekend door de secretaris van de Nederlandse Bank, die handtekeningen vinden we ook terug op het staatspapiergeld van Nederland (Zowel de modellen Roodborstjes 1814-1863, als Ornamentale rand, 1860-1921).
Hieronder volgen enkele voorbeelden van de stukken zoals ik ze ben tegengekomen:
Tegemoetkoming voor de slaven St. Eustatius vz.jpg
Tegemoetkoming voor de slaven St. Eustatius kz.jpg
Belastingzegel ƒ 1,25 droogdruk.jpg
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
Groet, Patrick Plomp. (Dit betreft een mening tenzij anders aangegeven)
Papiergeldnumismaat. Life member IBNS (NL230, INT215)
Auteur van "Catalogus Nederlands Papiergeld 1573-2002". Bestelbaar op http://www.patrickp.nl

Gebruikersavatar
Patrickp_nl
Senior lid
Senior lid
Berichten: 443
Lid geworden op: 15 jul 2014, 15:09

Re: Wisselbrief

Bericht door Patrickp_nl » 13 jun 2015, 11:51

Sep25~15.JPG
Tegemoetkoming slaven Wissel 2 vz No 270 ƒ1000.jpg
37325788 606.jpg
Helaas geen afbeeldingen van een slaven wissel uit Saba. Mocht iemand die in de aanbieding hebben (zowel het stuk als de afbeelding, graag via PB een seintje).
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
Groet, Patrick Plomp. (Dit betreft een mening tenzij anders aangegeven)
Papiergeldnumismaat. Life member IBNS (NL230, INT215)
Auteur van "Catalogus Nederlands Papiergeld 1573-2002". Bestelbaar op http://www.patrickp.nl

Jan W
Donateur
Donateur
Berichten: 3277
Lid geworden op: 29 dec 2011, 00:05

Re: Wisselbrief

Bericht door Jan W » 13 jun 2015, 21:40

Mooi om dit onderdeel van de historie eens toe te lichten Patrick. :thumb up:

Heinz
Donateur
Donateur
Berichten: 33
Lid geworden op: 03 jun 2013, 19:44

Re: Wisselbrief

Bericht door Heinz » 14 jun 2015, 08:09

Heel apart de achtergrond van deze waardepapieren Patrick!

Graag meer van dit soort bijdragen op het forum. :idea:

Gebruikersavatar
Martin
Senior lid
Senior lid
Berichten: 698
Lid geworden op: 20 feb 2011, 12:38
Locatie: Limbabwe

Re: Wisselbrief

Bericht door Martin » 14 jun 2015, 14:48

Patrickp_nl schreef: Na langdurige onderhandelingen heeft Nederland uiteindelijk als een van de laatste (de laatste?) landen in de wereld de slavernij afgeschaft, ware het wel dat de slavenhandelaren door de regering schadeloos gesteld moesten worden.
Prachtig artikel Patrick, waarvoor dank :thumb up: !

Ter aanvulling een zeer beknopt overzichtje over de afschaffing van de slavernij.
In Frankrijk werd de slavernij afgeschaft in 1794. Op 20 mei 1802 voerde Napoleon de slavernij opnieuw in. Pas tijdens de februari-evolutie in 1848 schafte Frankrijk de slavernij af in al zijn koloniën.
Groot Brittannië had altijd al te maken met een verzet tegen slavernij vanuit (het beschaafde deel van) de bevolking. In 1772 werd bepaald dat een slaaf die een voet aan Engelse bodem zette vrij was. In 1833 verbood het de slavernij in het geheel.
De slavernij in de koloniën in Oost-Indië werd in 1859 afgeschaft; een jaar voordat Multituli zijn Max Havelaar publiceerde. Er waren ook indirect bestuurde delen waar dit veel later was. Zo werd de slavernij op Sumbawa pas afgeschaft op 31 maart 1910.
Nederland West Indies: 1 juli 1863 werd de slavernij afgeschaft en dat wordt ieder jaar nog herdacht op het Kwakoe-feest. De naam hiervan komt van keti-koti (ketenen verbroken). De Nederlandse regering betaalde een schadevergoeding van 300 gulden per slaaf aan de eigenaars ter compensatie voor het verloren eigendom. Slavenhouders maakten vlak voor de afschaffing extra jacht op weglopers om zo veel mogelijk compensatiegeld op te strijken. De voormalige slaven werden bovendien wettelijk verplicht nog tenminste tien jaar betaald op de plantages te blijven werken.
Amerika. Hier werd de slavernij pas in 1865 afgeschaft.
Brazilië: slavernij afgeschaft in 1888 door Prinses Isabella.
Portugal behield slavernij tot Brazilië in 1822 onafhankelijk werd. Pas in 1878 werd de slavernij daar afgeschaft.
In de Arabische landen werd het nog (veel) later afgeschaft. Ethiopië deed dit in 1931; Bahrein in 1937. Koeweit volgde in 1949 maar pas in 1981 werd in Mauritanië officieel de slavernij afgeschaft, waarmee Mauritanië de laatste slavenstaat ter wereld was. Strafbaar werd slavernij in Mauritanië pas in 2007.

Bij de afschaffing van de slavernij had Nederland dus geen voortrekkersrol; bepaald niet! Erg genoeg dient ook opgemerkt te worden dat er nog steeds allerlei vormen van slavernij bestaan tot op de dag van vandaag...

Martin
Geld maakt niet gelukkig, munten wel.

Gebruikersavatar
Nieuwemunt
Donateur
Donateur
Berichten: 390
Lid geworden op: 07 sep 2012, 21:27
Locatie: Noord-Holland, dichtbij de kust!

Re: Wisselbrief

Bericht door Nieuwemunt » 14 jun 2015, 22:09

Dank voor het plaatsen Patrick !
----- Muntenverzamelaar sinds 2012! Het begin van een mooie nieuwe hobby -----

Terug naar “Biljetten Nederlandse overzeese gebiedsdelen”